مشهد- شعر خراسان به‌عنوان یک زیست‌بوم فرهنگی عمیق، همواره با پیوند اصالتِ سنت، وقار کلاسیک و نمادهای بومی، قطبی اثرگذار و پیشران در پهنه ادبیات ایران زمین بوده است.
خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها: ادبیات امروز، بیش از هر زمان دیگری نیازمند عبور از سطحی‌نگری و بازگشت به پیوندهای ژرف میان سنت و مدرنیته است؛ نگاهی که در آن اصالت متون کلاسیک با ابزارهای تحلیلی نوین بازخوانی شود. در خطه فرهنگی خراسان، این پیوند ریشه‌ای عمیق‌تر دارد؛ چرا که این زیست‌بوم همواره مهد جریان‌سازی‌های بزرگ ادبی بوده و چهره‌های برخاسته از آن تلاش کرده‌اند تا با حفظ وقار و شکوه شعر کلاسیک، پاسخگوی دغدغه‌ها و تحولات جهان معاصر باشند.
محمدرضا سرسالاری، شاعر، روزنامه‌نگار و پژوهشگر ادبی که سال‌هاست دغدغه پیوند دانشگاه با میدان تجربه و حمایت از نسل جدید را در سر دارد، در گفتگویی صریح و تحلیلی با خبرنگار مهر از ریشه‌های شکل‌گیری نگاه خود به ادبیات، ضرورت فاصله گرفتن هنر از ابزارهای تبلیغاتی و چالش‌های جدی شعر خراسان سخن گفته است. در این گفتار، او از لزوم بازگشت ادبیات به دست «ادبیاتی‌ها» و چراییِ مهجور ماندن ظرفیت‌های عظیم این خطه در سطح ملی روایت می‌کند؛ روایتی که خواندن آن برای هر اهالی قلم و پژوهشگری خالی از لطف نیست.
شاعر و دکترای زبان و ادبیات فارسی درباره شکل‌گیری نگاه خود به ادبیات اظهار کرد: علاقه من به ادبیات از دوران کودکی آغاز شد و تا پیش از ورود به دانشگاه ادامه داشت. با ورود به دانشگاه، مرحله جدیدی از این مسیر آغاز شد و حدود ۱۰ تا ۱۲ سال در مقاطع کارشناسی تا دکتری به تحصیل پرداختم. اما اگر بخواهیم بنیادی‌تر به این موضوع نگاه کنیم، نگاه من به ادبیات حاصل تقابل و گفتگوی میان دو جریان بنیادی است، نخست سنت ریشه‌دار شرق و دیگری نظریه‌های مدرن غرب. آثار پایه‌ای و بنیادی ادبیات کلاسیک فارسی، به‌ویژه جهان‌بینی و نگاه عارفانه‌ای که در ساختار غزلیات حافظ و سعدی وجود دارد، از کودکی در زندگی بسیاری از ایرانیان حضور داشته است. سعدی، حافظ، فردوسی، مولانا و.. بخشی از میراث ادبی هستند که شالوده تفکر ادبی در ایران را شکل داده‌اند و من نیز از این قاعده مستثنا نبوده‌ام.
وی افزود: آثار کلاسیک به انسان می‌آموزند که چگونه می‌توان میان پیچیدگی فرم و سادگی معنا تعادل برقرار کرد. در کنار این میراث، مواجهه با ادبیات مدرن و نظریه‌های ادبی نیز برای من اهمیت داشته است. معتقدم این نظریه‌ها باید به‌صورت پیوسته در کار یک محقق که آثار بزرگان ادبیات را مطالعه می‌کند، اثرگذار باشند.
سرسالاری تصریح کرد: شناسایی میدان‌های قدرت و سرمایه و توجه به زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی، به فهم بهتر ادبیات کمک می‌کند. این رویکرد به ما امکان می‌دهد پیوند میان متن و زمینه علمی، اجتماعی و ادبی یک اثر را بهتر درک کنیم و ببینیم تنش‌هایی که در یک میدان اجتماعی شکل می‌گیرد، چگونه می‌تواند بر ادبیات اثر بگذارد. این موضوع از مباحثی است که همواره ذهن من را درگیر کرده و پایان‌نامه و رساله دکتری‌ام نیز در همین زمینه بوده است.
وی که موسس جشنواره شاهنامه‌خوانی مشهد است، گفت: اگر بخواهم در یک جمله نگاه خود را به ادبیات بیان کنم، می‌توانم بگویم این نگاه تلفیقی از احترام به اصالت سنت و بهره‌گیری از ابزارهای تحلیلی مدرن است، سنت را از آثار کلاسیک خود می‌گیریم و ابزارهای تحلیلی مدرن را از نظریه‌های جدید ادبی به دست می‌آوریم.
وی با اشاره به علاقه خود به ادبیات معاصر اظهار کرد: در کنار آثار کلاسیک، از کودکی به ادبیات معاصر نیز علاقه‌مند بودم. آثار سهراب سپهری و شاملو را می‌خواندم و بسیاری از اشعاری که در آن دوران حفظ کرده‌ام، امروز نیز در کلاس‌های درس مورد استفاده قرار می‌دهم.
ترویج تفکر تحلیلی و حمایت از نسل جدید
سرسالاری درباره رویکرد خود در فعالیت‌های ادبی نیز گفت: در تمام این سال‌ها، مسئولیتی که برای خودم در حوزه شعر و ادبیات متصور بوده‌ام، چند محور اصلی داشته است. نخست، ترویج تفکر تحلیلی است. باید ساده‌انگاری را از ادبیات دور کنیم و صرفاً به دلیل اینکه فردی پشت تریبون قرار گرفته و شعری خوانده است، بدون تحلیل و بررسی، برای او دست نزنیم و تشویق نکنیم. تلاش کرده‌ام در انجمن‌هایی که داشته‌ام، این نگاه تحلیلی را تقویت کنم.
شاعر، روزنامه‌نگار و پژوهشگر ادبی افزود: محور دیگر، حمایت از نسل جدید با حفظ احترام به نسل قدیم است. هر نسلی در دوره‌ای اندیشه و تجربه خود را داشته است، اما این اندیشه باید به‌روز شود و نسل‌های جدید نیز که مطالعات و تجربه‌های تازه‌ای دارند، باید فرصت بیان دیدگاه‌های خود را داشته باشند. در تمام سال‌هایی که فعالیت کرده‌ام، تلاش کردم این تریبون را در اختیار نسل جدید نیز قرار دهم.
وی ادامه داد: موضوع دیگری که همواره برای من اهمیت داشته، پیوند دادن دانشگاه با میدان تجربه است. دانشگاه نباید حصاری به دور خود بکشد و از سوی دیگر، انجمن‌ها و تشکل‌های ادبی نیز نباید به‌صورت یک‌طرفه و جدا از فضای دانشگاه حرکت کنند. تلفیق این دو حوزه می‌تواند به رشد ادبیات کمک کند.
سرسالاری خاطرنشان کرد: آموزش ادبیات نباید صرفاً به انتقال دانش تاریخی و قواعد محدود شود. دانشجو باید بتواند نقد فعال را یاد بگیرد و آثار ادبی را از منظر نیازهای امروز جامعه بازخوانی کند. نمی‌توان همچنان با نقدهای قدیمی و برداشت‌هایی که در انجمن‌های ادبی گذشته شکل گرفته‌اند، به مسائل امروز پاسخ داد؛ در این حوزه نیازمند تغییر و بازنگری هستیم.
هنر نباید به ابزار تبلیغات تقلیل پیدا کند
شاعر، روزنامه‌نگار و پژوهشگر ادبی درباره نسبت هنر و تغییرات اجتماعی نیز اظهار کرد: هنر نباید به یک ابزار تبلیغاتی یا رسانه‌ای صرف تبدیل شود، زیرا در این صورت ماهیت مستقل خود را از دست می‌دهد. در سال‌های اخیر نمونه‌هایی از این کانالیزه‌شدن را در عرصه فرهنگ و هنر شاهد بوده‌ایم که می‌تواند استقلال هنر را تحت تأثیر قرار دهد.
شعر رسانه ای برای بیان دغدغه‌های جامعه
وی ادامه داد: در عین حال هنر، به‌ویژه شعر می‌تواند رسانه‌ای عمیق و ناخودآگاه برای بیان دغدغه‌های یک جامعه باشد. به اعتقاد من، هنر نباید «دستور تغییر» صادر کند. هنر، شعر و سینما وظیفه ندارند نسخه تغییر ارائه دهند؛ بلکه باید زمینه را برای تغییر آگاهانه فراهم کنند.
سرسالاری گفت: هنر باید رنج‌ها، تناقض‌ها و کمبودهای جامعه را به تصویر بکشد و از این طریق به‌عنوان یک پیش‌شرط و کاتالیزور برای تغییر آگاهانه انسانی و اجتماعی عمل کند. دیگر بازوهای اجتماعی هستند که باید در مسیر این تغییر حرکت کنند. توصیه مستقیم به نوع خاصی از تغییر و تلاش برای هدایت جامعه به مسیری که از پیش تعیین شده، اساساً وظیفه هنر نیست.
شعر خراسان؛ پیوند شکوه کلاسیک و لطافت بومی
شاعر، روزنامه‌نگار و پژوهشگر ادبی درباره ویژگی‌های شعر خراسان نیز بیان کرد: درباره شعر خراسان می‌توان یک کتاب چندجلدی نوشت. شعر این ناحیه را نمی‌توان در یک سبک ادبی مشخص خلاصه یا محدود کرد؛ بلکه باید آن را یک زیست‌بوم فرهنگی دانست.
وی افزود: یکی از ویژگی‌های مهم شعر خراسان، پیوند عمیق آن با ریشه‌های عرفانی و تصوف است. وجود مراکز بزرگ علمی و فرهنگی در این منطقه، نوعی آرامش متفکرانه و نگاه شهودی را در شعر خراسان نهادینه کرده است.
سرسالاری ادامه داد: ویژگی دیگر، نوعی اصالت‌گرایی در کنار پذیرش نوآوری است. شاعران این خطه همواره استانداردهای سنتی و ریشه‌دار خود را حفظ کرده‌اند، اما در عین حال نسبت به جریان‌های نو نیز گشوده بوده‌اند. به این ترتیب، نه از سنت فاصله گرفته‌اند و نه از دستاوردها و امکاناتی که جریان‌های جدید در اختیار شعر قرار داده‌اند، چشم پوشیده‌اند.
شاعر، روزنامه‌نگار و پژوهشگر ادبی تصریح کرد: نمادهای بومی، موسیقی و فرهنگ مردم این منطقه نیز در آثار هنری به‌ویژه شعر، تأثیر گذاشته و به آن رنگ، بو و صمیمیت خاصی بخشیده است. در کنار این ویژگی‌ها، نوعی وقار عارفانه و بزرگ‌منشانه را نیز در شعر بزرگان این خطه می‌توان مشاهده کرد.
وی گفت: اگر بخواهیم این ویژگی‌ها را در یک عبارت خلاصه کنیم، شعر خراسان ترکیبی از شکوه کلاسیک و لطافت بومی است که در کنار نوگرایی، آن را از بسیاری از جریان‌های ادبی دیگر کشور متمایز کرده است.
شعر خراسان همچنان ظرفیت اثرگذاری ملی دارد
سرسالاری درباره جایگاه شعر خراسان در ادبیات ایران اظهار کرد: شعر خراسان همواره جایگاه یک قطب اثرگذار و پیشران را در ادبیات ایران داشته است. اگر به تاریخ ادبیات فارسی نگاه کنیم، بسیاری از جریان‌های تحول‌آفرین و جریان‌هایی که موجب دگرگونی در شعر فارسی شده‌اند، ریشه در خراسان داشته‌اند.
شاعر، روزنامه‌نگار و پژوهشگر ادبی افزود: در دوران معاصر نیز شاعران برجسته‌ای از این خطه ظهور کرده‌اند که تأثیری عمیق در فضای ملی ادبیات داشته‌اند و حتی دامنه اثرگذاری برخی از آنها فراتر از مرزهای ایران رفته است. شاعرانی مانند ملک‌الشعرای بهار، مهدی اخوان ثالث، محمدرضا شفیعی کدکنی، محمد قهرمان، عماد خراسانی و بسیاری دیگر از جمله چهره‌هایی هستند که آثارشان تأثیر قابل توجهی بر ادبیات ملی داشته است.
وی خاطرنشان کرد: جایگاه امروز شعر خراسان نیازمند بازنگری ساختاری، به‌ویژه در نحوه معرفی و ترویج آن در سطح کشور است. با وجود سرمایه‌های انسانی و آثار ارزشمند فراوان در خراسان، بخشی از این ظرفیت‌ها به دلیل نبود بسترهای مناسب در حوزه نقد و نشر مدرن، به اندازه کافی در فضای ملی دیده نشده‌اند.
سرسالاری ادامه داد: چند روز پیش مناسبت ملی شعر را داشتیم؛ باید پرسید در خراسان چه اتفاقی برای شعر افتاد؟ اگر از بحث نامگذاری و چرایی آن بگذریم، آیا برگزاری برنامه‌هایی محدود می‌تواند نشان‌دهنده جایگاه شعر خراسان باشد؟ به اعتقاد من، چنین اتفاقاتی نمی‌تواند بیانگر ظرفیت ادبی این منطقه و تجلیل از گذشتگان و همراهی با نسل امروز باشد.
شاعر، روزنامه‌نگار و پژوهشگر ادبی تصریح کرد: ما در خراسان سرمایه‌های انسانی و آثار درخشان بسیاری داریم و این ظرفیت هنوز وجود دارد که شعر خراسان به‌عنوان منبعی مهم برای الهام‌بخشی به شاعران کشور مطرح باشد، اما برای تحقق این ظرفیت، باید نهادهای متولی فرهنگ و ادبیات به‌صورت جدی وارد میدان شوند.
وی گفت: جریان‌های معتبر و غنی ادبی که در خراسان شکل می‌گیرد، باید در سطح کشور شناخته شود. این موضوع نیازمند برنامه‌ریزی و تولید محتوای مستمر است و نمی‌توان آن را صرفاً به چند برنامه تقویمی و مناسبتی محدود کرد.
ادبیات باید به ادبیاتی‌ها بازگردد
سرسالاری با اشاره به فعالیت‌های مستقل ادبی در خراسان اظهار کرد: جریان‌های مستقلی در شهر وجود دارند که فعالیت خود را انجام می‌دهند و اتفاقاً کارهای خوبی نیز صورت می‌گیرد، اما این فعالیت‌ها به‌تنهایی کافی نیست. بسیاری از فعالان ادبی با وجود تولید کتاب، برگزاری جشنواره و تشکیل انجمن، با محدودیت در دسترسی به تریبون‌های بزرگ و مخاطبان گسترده مواجه‌اند.
شاعر، روزنامه‌نگار و پژوهشگر ادبی افزود: گاهی کتاب تولید می‌کنیم اما ناچاریم آن را درون گروه‌های خودمان عرضه کنیم؛ جشنواره برگزار می‌کنیم و مخاطبان آن نیز محدود به همان جامعه ادبی است و انجمن تشکیل می‌دهیم، اما امکان استفاده از تریبون‌های بزرگ و پرمخاطب را نداریم.
وی ادامه داد: در مقابل، گاهی تریبون‌ها و تشکل‌های بزرگ و پرمخاطب شهر در اختیار افرادی قرار می‌گیرد که ممکن است تخصص یا مخاطب لازم برای فعالیت ادبی را نداشته باشند. در چنین شرایطی، بخشی از سرمایه‌های ادبی شهر هدر می‌رود.
سرسالاری اظهار کرد: امیدوارم با روشنگری رسانه‌ها و توجه بیشتر به جریان‌های واقعی ادبی، این وضعیت تغییر کند و ادبیات به ادبیاتی‌ها بازگردد. برگزاری برخی برنامه‌های نمایشی و اقداماتی که صرفاً برای تولید تیتر و پوشش رسانه‌ای انجام می‌شود، به‌تنهایی نمی‌تواند راهگشای مسائل ادبیات باشد.
کد مطلب 6972198
-
چگونه خراسان هویت ادبی ایران را زنده نگه داشت؟ از «فردوسی» تا «قهرمان»
-
مولانا؛ گنجینه حکمت پارسی برای نجات معنا در جهان پرشتاب
-
بزرگداشت روز شعر و ادب پارسی در آرامگاه فردوسی برگزار شد
-
رگبار و رعدوبرق در راه استان سمنان؛ دما کاهش می‌یابد
-
جیاری: متهم پرونده آزار جنسی در دیواندره به زندان رفت
-
گفت‌وگوی وزرای خارجه ایران و ارمنستان
-
تربیت سیاسی نسل آینده ضرورتی که نباید مورد غفلت قرار گیرد
-
خواهرخواندگی فرصتی برای معرفی ظرفیت های خوانسار درعرصه بین‌المللی است
-
حماس چگونه رژیم صهیونیستی را در طوفان الاقصی غافلگیر کرد؟
-
تامین ۱۱هزار تن بذر و ۹۰۰ تن کود؛آغازکشت پاییزه در کهگیلویه وبویراحمد
-
خاکی: مستندسازی اراضی ورزشی روستایی کردستان با جدیت پیگیری می‌شود
-
هشت دانش‌آموز ملاردی در جشنواره ملی نوجوان خوارزمی برتر شدند
-
توسعه درجه‌بندی و بسته‌بندی، لازمه اقتصادی‌تر شدن تولید سیب میانه
-
رشته‌محل‌های جدید و اصلاحات دفترچه انتخاب رشته کنکور ۱۴۰۵ اعلام شد
-
ایزدی: شهید تنگسیری خود را ذوب در ولایت و خدمت به انقلاب می‌دانست
-
واکنش استقلال به حواشی دیدار با تراکتور؛ بیرانوند در رختکن ما نبود
-
بیرانوند از تراکتور کنار گذاشته شد
-
روزانه یک کودک تحویل شیرخوارگاه مشهد می‌شود
-
شهادت رئیس پلیس پیشگیری شهرستان فاریاب در حمله تروریستی
-
عقب‌نشینی ترامپ از اظهارات جنجالی درباره حمله ایران به شهرهای آمریکا
-
سرلشکر ایزدی: بسیجیان پشتوانه مستحکم امنیت ملی و دفاع از کشور هستند
-
خطیبی: باخت همیشه برای سرمربی است اما پیش خدای خودم اینطور نیست
-
قهرمان موی‌تای جهان: پیام رهبر شهید برایم از مدال طلا ارزشمندتر بود
-
روزنامه‌های ورزشی پنج‌شنبه ۱۶ مهر ۱۴۰۵
-
روزنامه‌های اقتصادی پنج‌شنبه ۱۶ مهر ۱۴۰۵
-
روزنامه‌های صبح پنج‌شنبه ۱۶ مهر ۱۴۰۵
- لاین نوری
- بلکا
- ایمپلنت اصفهان
- دانلود کتاب
- خرید اپل ایدی
- شمش نقره
- کلینیک ترک اعتیاد تهران
- دوربین مداربسته
- مبلمان اداری
- جراح بینی تهران
- جراح بینی در تهران
- لوازم تحریر
- خرید طلای آب شده
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مداحی اربعین
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- قیمت ایمپلنت
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- نمایندگی بوش در تهران
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه