هوش مصنوعی حالا از صفحه نمایشگرها عبور کرده و به جلد دفتر و جامدادی رسیده است؛ در دوازدهمین نمایشگاه «ایراننوشت» میتوان دید که لوازمالتحریر ایرانی چگونه از طرحهای تکراری فاصله گرفته است.
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، زینب آزاد: دوازدهمین نمایشگاه «ایراننوشت» از ۱۶ تا ۳۱ شهریورماه در رواق شرقی مصلای امام خمینی(ره) برپا شده است؛ نمایشگاهی که اگرچه در نگاه اول قرار است محل خرید دفتر، مداد، جامدادی، کیف و دیگر ملزومات مدرسه باشد، اما با کمی دقت میتوان تغییرات جدیتری را در ویترین محصولات آن دید؛ تغییراتی که بخشی از آن به ورود فناوریهای تازه به فرآیند طراحی و بخشی دیگر به تغییر ذائقه مخاطب و اتفاقات اجتماعی سالهای اخیر بازمیگردد.
دوازدهمین ایراننوشت با حضور دهها تولیدکننده و عرضه محصولات متنوع نوشتافزاری برگزار شده و در غرفههای آن از دفتر و دفترچه تا کوله، جامدادی، کیف، میز تحریر و دیگر ملزومات تحصیلی عرضه میشود. طبق گزارشهای منتشرشده، بیش از ۱۰۰ تولیدکننده در ۷۰ غرفه این دوره محصولات خود را عرضه میکنند.
اما چیزی که در میان قفسهها و دیوارهای غرفهها بیشتر از تعداد محصولات جلب توجه میکند، تغییر در «تصویر» است؛ تصویری که قرار است روی جلد یک دفتر مدرسه بنشیند، روی یک جامدادی چاپ شود یا تبدیل به طرح یک کولهپشتی شود.
دفتر ایرانی دیگر فقط گل و بوته نیست
برای سالها وقتی از «نوشتافزار ایرانی» یا «طرح ایرانی ـ اسلامی» صحبت میشد، ذهن بسیاری از مخاطبان به سمت چند تصویر آشنا میرفت؛ گل و بوته، منظره کوه و دشت، بناهای تاریخی، طرحهای اسلیمی یا در نهایت یک تصویر ساده از یک شخصیت مذهبی و فرهنگی.
این تصاویر همچنان در بازار وجود دارند، اما ویترین نمایشگاه ایراننوشت نشان میدهد که تولیدکنندگان در سالهای اخیر تلاش کردهاند از این قالبهای تکرارشونده فاصله بگیرند و برای همان عناصر آشنا، زبان تصویری تازهای پیدا کنند. یک منظره طبیعی میتواند دیگر فقط تصویری از کوه و آسمان نباشد؛ بلکه با ترکیببندی، رنگ، شخصیتپردازی و عناصر گرافیکی به محصولی تبدیل شود که مخاطب نوجوان یا حتی بزرگسال را هم به خود جذب کند.
همین مسئله یکی از نقاطی است که فناوریهای جدید، بهویژه ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی، به کمک طراحان آمدهاند. امکان ساخت سریع اتودهای مختلف، ترکیب چند ایده و ایجاد تصویرهایی که پیش از این طراحی آنها زمان و هزینه بیشتری میطلبید، مسیر تولید محتوای بصری را تغییر داده است. البته این به معنای آن نیست که هر طرح موجود در نمایشگاه با هوش مصنوعی ساخته شده است؛ بلکه مسئله مهمتر، ورود ابزارهای جدید به چرخه طراحی و افزایش دامنه انتخاب تولیدکنندگان است.
هوش مصنوعی چگونه جلد دفتر را عوض کرد؟
هوش مصنوعی در صنعت نوشتافزار را میتوان از دو زاویه دید؛ نخست بهعنوان یک ابزار برای طراح و دوم بهعنوان عاملی که امکان تولید تعداد زیادی تصویر و ایده را در زمان کوتاه فراهم میکند.
در شیوه سنتی، طراحی یک تصویر برای جلد دفتر میتوانست نیازمند اتودهای متعدد، تصویرسازی، اصلاح، رنگآمیزی و آمادهسازی برای چاپ باشد. ابزارهای هوش مصنوعی بخشی از این مسیر را کوتاه کردهاند. طراح میتواند ایده اولیه خود را به تصویر تبدیل کند، ترکیبهای متفاوت را امتحان کند و سپس نسخه نهایی را با دخالت انسانی اصلاح کند.
این ظرفیت، بهویژه برای محصولی مانند نوشتافزار که مخاطب آن با تغییرات سریع مد و سلیقه روبهرو است، اهمیت دارد. دانشآموزی که قرار است یک دفتر را در کنار دهها دفتر دیگر انتخاب کند، الزاماً به دنبال تصویری رسمی و شناختهشده نیست؛ او ممکن است جذب ترکیبی از یک شخصیت، یک فضای ایرانی، رنگهای امروزی و یک تصویر متفاوت شود.
در نتیجه، مسئله فقط «هوش مصنوعی» نیست؛ مسئله، استفاده از یک ابزار جدید برای حل یک مسئله قدیمی است: چگونه میتوان محصولی ایرانی تولید کرد که مخاطب ایرانی واقعاً بخواهد آن را انتخاب کند؟
وقتی جنگ به کیف مدرسه رسید
تغییر دیگری که در محصولات امسال به چشم میآید، ورود اتفاقات سالهای اخیر و بهخصوص دو جنگ اخیر به طراحی نوشتافزار است. شهدای جنگهای اخیر، فرماندهان نظامی و عناصر مرتبط با توان دفاعی ایران در برخی محصولات حضور پیدا کردهاند. تصاویر فرماندهانی مانند شهید حاجیزاده، شهید سلامی و شهید تنگسیری در کنار تصاویر شهدای دفاع مقدس و مدافعان حرم قرار گرفتهاند و برخی محصولات نیز به شهدای جنگهای اخیر اختصاص یافتهاند. این موضوع را میتوان در امتداد تغییری دانست که پس از رخدادهای اجتماعی و نظامی اخیر در تولیدات فرهنگی شکل گرفته است؛ اتفاقی که نوشتافزار نیز از آن جدا نمانده است.
حتی در برخی محصولات، تصاویر رهبر شهید انقلاب در کنار تصاویری از دوران نوجوانی ایشان یا تصاویر رهبر انقلاب دیده میشود؛ نمونهای از اینکه چگونه یک رویداد سیاسی و تاریخی میتواند در فاصلهای کوتاه خود را در محصولی کاملاً روزمره مانند دفتر و دفترچه نشان دهد. کانال رسمی ایراننوشت نیز از عرضه چنین دفترچههایی در برخی غرفهها خبر داده است.
از سوی دیگر، موشکها و پهپادهای ایرانی نیز به عناصر بصری برخی محصولات تبدیل شدهاند؛ برای نمونه، طرحهایی با پهپاد شاهد و موشکهای خیبرشکن و فتاح در محصولات یک غرفه دیده میشود.
به این ترتیب، آنچه زمانی بیشتر در پوستر، کتاب، فیلم یا محصولات مناسبتی دیده میشد، حالا وارد وسیلهای شده که دانشآموز هر روز آن را با خود به مدرسه میبرد.
هویت ملی به دفاتر ایرانی رسید
در کنار تصاویر جنگ و شخصیتهای معاصر، یک دسته دیگر از طرحها به هویت تاریخی و ملی ایران بازمیگردد.
پرچم ایران یکی از عناصر پررنگ این جریان است. در کنار آن، شخصیتهایی مانند کوروش و بناهایی از میراث معماری ایران نیز در قالبهای تازه به محصولات نوشتافزاری راه پیدا کردهاند.
مسجد شیخ لطفالله و دیگر نشانههای معماری ایرانی ـ اسلامی نیز دیگر الزاماً در قالب یک عکس ساده روی جلد دفتر قرار نمیگیرند؛ بلکه میتوانند با تکنیکهای گرافیکی و ابزارهای جدید بازطراحی شوند و ظاهری متفاوت پیدا کنند.
اینجا دوباره مرز میان «موضوع ایرانی» و «طراحی ایرانی» اهمیت پیدا میکند. صرفاً قرار دادن عکس یک بنای تاریخی روی جلد، لزوماً یک محصول جذاب برای نوجوان امروز نمیسازد. آنچه اهمیت دارد، نحوه روایت آن تصویر است.
به همین دلیل، بخشی از تلاش تولیدکنندگان را میتوان در تبدیل عناصر شناختهشده ایرانی به تصاویر قابلاستفاده برای نسل جدید دید؛ نسلی که همزمان با تصاویر شبکههای اجتماعی، بازیهای رایانهای، انیمیشن و محتوای دیجیتال بزرگ شده است.
قهرمانان واقعی در کنار قهرمانان انیمیشنی قرار گرفتند
تغییر فقط در تصاویر تاریخی و نظامی اتفاق نیفتاده است. صنعت انیمیشن ایرانی نیز به تدریج از پرده سینما و صفحه تلویزیون عبور کرده و به یکی از منابع تولید شخصیت برای بازار نوشتافزار تبدیل شده است.
شخصیتهایی مانند «یوز»، «ببعی ببعو»، «پسر دلفینی» و «بچهزرنگ» حالا فقط در قاب انیمیشن دیده نمیشوند؛ تصویر آنها روی دفتر، جامدادی، تیشرت و کیفهای تحصیلی نیز قرار گرفته است.
این اتفاق از منظر اقتصاد فرهنگ نیز قابل توجه است. وقتی یک شخصیت انیمیشنی روی جلد دفتر قرار میگیرد، محصول صرفاً یک دفتر نیست؛ بخشی از جهان همان شخصیت را با خود حمل میکند. کودک ممکن است ابتدا شخصیت را از انیمیشن بشناسد و بعد دفتر آن را انتخاب کند و یا برعکس، مواجهه با شخصیت روی یک محصول فرهنگی او را به سمت محتوای تصویری مربوط به آن ببرد.
به این ترتیب، میان سینما، انیمیشن، کتاب، اسباببازی و نوشتافزار یک زنجیره شکل میگیرد؛ زنجیرهای که اگر درست طراحی شود، میتواند به ایجاد شخصیتهای ایرانی ماندگار در میان کودکان و نوجوانان کمک کند.
خلاقیت یا تولید انبوهِ بیهویت؟
ورود هوش مصنوعی به طراحی نوشتافزار، با همه ظرفیتهایش، بدون چالش نیست.
مهمترین مزیت آن سرعت و تنوع است. تولیدکننده میتواند ایدههای بیشتری را بررسی کند و طراح میتواند پیش از رسیدن به نسخه نهایی، گزینههای مختلفی در اختیار داشته باشد. این مسئله میتواند هزینه و زمان تولید نمونههای اولیه را کاهش دهد و به تولیدکنندگان کوچکتر نیز امکان تجربه ایدههای متنوعتر بدهد. اما روی دیگر ماجرا، خطر شبیهشدن تصاویر است.
اگر تعداد زیادی از تولیدکنندگان بدون ایدهپردازی و صرفاً با چند دستور مشابه از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده کنند، نتیجه میتواند برخلاف هدف اولیه باشد؛ یعنی به جای تنوع، با انبوهی از تصاویر مشابه مواجه شویم.
مشکل دیگر، فاصله گرفتن از اصالت فرهنگی است. هوش مصنوعی میتواند تصویری «شبیه» یک عنصر ایرانی تولید کند، اما شبیهبودن الزاماً به معنای شناخت دقیق فرهنگ، تاریخ و نشانههای ایرانی نیست. اگر نظارت و ویرایش انسانی وجود نداشته باشد، احتمال خطا در جزئیات معماری، پوشش، نشانههای تاریخی یا حتی ترکیب عناصر فرهنگی وجود دارد.
از سوی دیگر، مسئله حقوق آثار و شخصیتها نیز اهمیت دارد. هرچه استفاده از شخصیتهای شناختهشده، تصاویر افراد و آثار هنری در تولید محصولات بیشتر شود، بحث مالکیت فکری و مجوز استفاده از آنها جدیتر میشود.
بنابراین، هوش مصنوعی زمانی میتواند به کمک نوشتافزار ایرانی بیاید که جای طراح، پژوهشگر و ایدهپرداز را نگیرد؛ بلکه بهعنوان ابزار در اختیار آنها قرار گیرد. شاید مهمترین نکته درباره نوشتافزار این باشد که این محصولات، برخلاف بسیاری از کالاهای فرهنگی، هر روز مقابل چشم مخاطب قرار دارند.
یک دانشآموز ممکن است یک فیلم را یک بار ببیند، اما دفتری را که انتخاب کرده، ماهها با خود حمل میکند. تصویر روی کوله یا جامدادی نیز ممکن است هر روز در مدرسه، خانه و مسیر رفتوآمد دیده شود.
به همین دلیل، انتخاب تصویر برای یک دفتر یا کیف مدرسه صرفاً مسئله زیباییشناسی نیست. هر تصویر، بهنوعی بخشی از فضای بصری کودکان و نوجوانان را شکل میدهد.
دوازدهمین نمایشگاه ایراننوشت را از همین منظر میتوان فراتر از یک بازار فصلی برای خرید لوازم مدرسه دید. در این نمایشگاه، تغییرات فرهنگی، فناوری و هنری را میتوان در محصولاتی کوچک و روزمره دنبال کرد؛ از تصویر شهید و موشک و پرچم ایران تا شخصیتهای انیمیشن، بناهای تاریخی و تصاویری که با کمک فناوریهای جدید ساخته شدهاند.
نوشتافزار ایرانی اگر قرار است با نمونههای خارجی رقابت کند، تنها با ایرانیبودنِ یک نام یا درج چند نشانه فرهنگی روی جلد موفق نمیشود. مسئله اصلی، ساختن تصویری است که هم ریشه در فرهنگ ایرانی داشته باشد و هم برای مخاطب امروز جذاب باشد.
شاید نقطه اصلی ماجرا همینجا باشد؛ جایی که هوش مصنوعی میتواند ابزار باشد، انیمیشن میتواند شخصیت بسازد، تاریخ میتواند محتوا بدهد و طراحی میتواند همه این عناصر را به محصولی تبدیل کند که نوجوان، نه از سر تکلیف، بلکه از سر انتخاب آن را از قفسه بردارد.
کد مطلب 6952267 
زینب آزاد
-
سهم یک کتابفروشی از جنگ؛ حمایت از تولید ایرانی به یاد کودکان میناب
-
فانوس دریایی ادبیات کودک؛ ۸۲ سالگی خالق قصههای مجید
-
مدادهایی که بعد از تمام شدن، سبز میشوند
-
اطلاعیه اجرای عملیات انهدام کنترلشده مهمات عملنکرده در کیش
-
برتری در آمار، ناکامی در گلزنی؛ نکاهی به آمار بازی امید ایران و چین
-
کشف ۱۱ ماینر غیرمجاز در قروه و سنندج؛ مصرف برق معادل ۱۰۰ خانوار
-
زودتر از برنامه؛ پالایشگاه هشتم پارس جنوبی به چرخه تولید بازگشت
-
دعوت وزنهبردار نوجوان پارس آبادی به اردوی تیم ملی
-
محقق ایرانی چگونه نفرین دادهها در ابعاد بالا را شکست
-
افزایش ۵ راس گوزن زرد ایرانی در سایت رشکان پارک ملی دریاچه ارومیه
-
«از حجره تا شهادت»؛ همنوایی با شهدای روحانیت در کنگره شهدا
-
کاهش دمای قم از امروز؛ وزش باد و گردوخاک در برخی نقاط استان
-
نگاهی به غرفه «مرکز تعاملی حرف نو» در کنگره شهدای چهارمحال و بختیاری
-
واژگونی اتوبوس در محور راور- دیگ رستم ۴۸ مصدوم داشت
-
استقلال بدون اشتباه بود؛ لیگ نخبگان با مسابقات داخلی قابل مقایسه نیست
-
پلمب چهار کافه متخلف در شهریار؛ طرح نظارتی پلیس ادامه دارد
-
آتش سوزی نمایشگاه پاییزه در مصلای یاسوج مهار شد
-
عملیات تخریب و خنثیسازی مهمات عملنکرده در خارگ آغاز شد
-
از مرام و معرفت در والیبال فاصله گرفتیم؛ پیاتزا کنار تیم ملی بماند
-
حشره ای که اقتصاد هزاران نخلدار کرمانی را تهدید می کند
-
غرقشدگی کودک ۱۵ ماهه در چاه آب کشاورزی یزد
-
کاهش نسبی دما در قزوین از دوشنبه
-
حمله موشکی انصارالله به ریاض عربستان
-
روزنامههای ورزشی یکشنبه ۲۹ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی یکشنبه ۲۹ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای صبح یکشنبه ۲۹ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای ورزشی شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵
-
روزنامههای اقتصادی شنبه ۲۸ شهریور ۱۴۰۵
- شمش نقره
- کلینیک ترک اعتیاد تهران
- دوربین مداربسته
- مبلمان اداری
- جراح بینی تهران
- بلکا
- جراح بینی در تهران
- خرید طلای آب شده
- قیمت موکت
- تور کربلا
- استند تسلیت
- مداحی اربعین
- مرجع پاسخ معتبر پزشکان
- فروش مواد شیمیایی
- قیمت ایمپلنت
- قطعات لباسشویی
- آموزشگاه تیزهوشان
- بلیط هواپیما
- نمایندگی بوش در تهران
- آموزشگاه زبان ملل
- قیمت و خرید سمعک نامرئی
- مهرینو
- تهران تایمز
- روزنامه آگاه